Geschiedenis Handboog - DE ROERBOOG

Ga naar de inhoud

Geschiedenis Handboog

De pijl en boog zijn in bijna alle culturen bekend. Al in het stenentijdperk werd de handboog gebruikt, zoals blijkt uit rotstekeningen in grotten zowel in Europa als in Afrika. De boog werd aanvankelijk gebruikt om mee te jagen. Het was effectiever dan knuppel of speer, en veiliger omdat je verder van je prooi kon blijven. De oudste gevonden handboog dateert uit 8.000 v. Chr. Het is echter heel waarschijnlijk dat men al veel vroeger (100.000 v. Chr.) verschillende soorten bogen maakte: uit een stuk hout of uit meerdere lagen hout, van walvisbeen, bamboe of hoorn, lang, kort, met of zonder versterking in het midden. De oudste in Nederland gevonden boog dateert van 4900 v. Chr. Deze is genoemd naar de vindplaats Hardinxveld-Giessendam, en was gemaakt van iep

De pijl en boog wordt nog steeds gebruikt voor de jacht door geïsoleerd levende jagers/verzamelaars als de pygmeeën, de San (Bosjesmannen) in de Kalahariwoestijn in Zuidelijk Afrika, sommige stammen in het Amazone gebied, en de binnenlanden van Nieuw Guinee. Alleen in Australië kwam de handboog niet voor. De Aboriginals hadden echter de boemerang, ook een wapen dat over grote afstand gebruikt kon worden.

De boog als oorlogswapen is ook al heel oud. In Spanje zijn ca 10.000 jaar oude rotstekeningen gevonden waarop mensen met pijlen op elkaar schieten. De Hettieten (2de decennium v. Chr.) perfectioneerden al het boogschieten vanaf strijdwagens tot een effectieve manier van oorlogvoeren. De boogschutter werd zó belangrijk gevonden voor de strijd dat hij op de strijdwagen een soldaat mee kreeg met schild om hem te beschermen. Ook de Assyriers, Chinezen en Egyptenaren hadden veel succes met deze strijdmethode.

Vanwege andere opvattingen over strijdtactiek (een voorkeur voor infanterie met speer en schild) was de handboog onder de Grieken en Romeinen van minder groot beland. Met de Hunnen maakte de handboog, geschoten vanaf paard, een verwoestende comeback. Acht eeuwen later deden de Mongolen dit, op dezelfde manier met bogen en te paard, nog eens dunnetjes over. Zij trainden zich in het afschieten van pijlen op het ogenblik dat hun paarden de grond niet raakten. Op die manier was de trefzekerheid groter. De handboog die de Mongolen gebruikten had een grotere reikwijdte dan andere bogen uit deze tijd (12e en 13e eeuw). Behalve deze korte boog, hadden ze ook een langere boog om vanaf de grond mee te schieten, met een reikwijdte die pas in 1860 door een handvuurwapen zou worden overtroffen.

Met de opkomst van steden in de middeleeuwen deden ook de schutterijen hun intrede, burgers georganiseerd in groepen om de stad tegen vijandige aanvallen te helpen verdedigen.

Vooral bij de Engelsen was de handboog, en dan vooral de lange “long bow”, bij het oorlogvoeren van grote invloed. Boogschutters, gerekruteerd uit de rangen van vrije boeren, begonnen al vroeg met oefenen, vooral ook om de spieren van het bovenlichaam te trainen. Dat was noodzakelijk wilde je de krachtige boog kunnen spannen en de hoge frequentie van schieten volhouden die de long bow haar afschrikwekkende reputatie gaf. Soms verbood een koning het golven of voetballen zodat schutters niet van het trainen werden afgeleid. Tot in de 16de eeuw nog waren er regels die alle mannen boven 7 jaar verplichten het boogschieten te beoefenen en minstens één handboog met pijlen in huis te hebben).

Omdat de pijl en boog zo belangrijk was, is het begrijpelijk dat deze ook in de godsdienst is doorgedrongen. De Assyrische godin Ištar, van vruchtbaarheid en seksualiteit, had tevens de kracht landbouwgrond te vernietigen en dieren onvruchtbaar te maken. Voor het begin van een veldslag werd zij als godin van de oorlog aangeroepen. Dan verscheen zij in al haar glorie voor het Assyrische leger, gehuld in krijgstenue en gewapend met pijl en boog. Mogelijk was zij de voorloper van de Griekse godin Athene die meestal net zo afgebeeld werd. De Griekse god Eros, dezelfde als de Romeinse god Cupido, kon mensen verliefd laten worden door hen met een van zijn pijlen te raken. Cupido speelt nog steeds een rol in het westen, vooral rond Valentijnsdag. De boeddhistische heilige Drukpa Kunley, de heilige gek, schoot met pijlen om de vruchtbaarheid van vrouwen te bewerkstelligen. De Hindoegod Arjoena, drager van de goddelijke boog Gandiva, stond voor waarheid, dienstbaar leiderschap en kracht. Als schutter was hij ongeëvenaard. Een van de twaalf sterrenbeelden, tevens een van de astrologische tekens, is die van Boogschutter. Binnen het Zen Boeddhisme is er de Kyudo, ‘de weg van de boog’, een vorm van staande meditatie, die in Japan sinds mensenheugenis door de samoerai als hoogste vorm van krijgskunst werd beoefend.

Dichter bij huis hebben we St. Sebastiaan, patroonheilige van onder andere (boog-) schutters, soldaten en jagers. Hij was soldaat in het Romeinse leger (3de eeuw na Chr.). Als christen kwam hij op voor zijn vervolgde geloofsgenoten, waardoor hij in ongenade viel bij de keizer. Hij werd gearresteerd en met pijlen doorzeefd. Dat hij het overleefde wordt door gelovigen als een wonder gezien. Even later werd hij alsnog in het circus van Rome doodgeknuppeld. Veel handboogschutterijen en verenigingen dragen nog steeds zijn naam.

Met de opkomst van het geweer verdween de handboog als wapen voor de jacht of de strijd geleidelijk naar de achtergrond. Als vrijetijdsbesteding bleef het wel bestaan.

Het was altijd al ook een sport geweest, als afgeleide van het oefenen voor de jacht of strijd. In het oude Griekenland was het een vast onderdeel op de talrijke spelen die regelmatig gehouden werden, evenals tijdens ridderspelen in de middeleeuwen.

Na een periode van verval in de Napoleontische periode (de bescherming van steden en dorpen werd overgenomen door een nieuw ingesteld veiligheidsapparaat) herleefde het handboogschieten via de sociëteiten van de elite. Behalve praten en lezen, kon men er biljarten, kaarten, kegelen, schaken én handboogschieten. Zeer veel sociëteiten hadden hun thuis in koffiehuizen, kroegen en cafés. Er werd vanuit het café naar een doel buiten geschoten.

Het begin van handboogschieten als recreatieve sport...
Terug naar de inhoud